چهارمين انقلاب صنعتي در راه است

چهارمين انقلاب صنعتي در راه است

چهارمين انقلاب صنعتي در راه است

 

مريم پرستش، گروه علمي تحليلي طيف- امروزه، ما در آستانه يك تحول تكنولوژيكي قرار داريم كه روش زندگي افراد را تغيير خواهد داد. اين تحول جديد، شبيه به هيچ يك از تغيير و تحولاتي كه تا به حال بشريت تجربه كرده است نمي‌باشد. البته هنوز مشخص نيست كه اين تحولات چگونه رخ خواهد داد، اما آنچه قطعي است اين است كه واكنش به آن بسيار گسترده و همه‌جانبه خواهد بود و تمام ذي‌نفعان سياست جهاني از بخش‌هاي دولتي و خصوصي تا جامعه دانشگاهي و مدني را در بر خواهد گرفت.

تا به حال، سه دوره انقلاب صنعتي را تجربه كرده‌ايم. در انقلاب صنعتي اول از نيروي آب و بخار براي مكانيزه كردن پروسه توليد استفاده شد. در دومين انقلاب صنعتي نيز از نيروي برق براي توليد انبوه استفاده شد. و اما در سومين دوره نيز فناوري اطلاعات و الكترونيك به اتوماسيون پروسه توليد منجر شد. هم‌اكنون، انقلاب صنعتي چهارم بر پايه انقلاب سوم در حال شكل‌گيري است؛ انقلاب ديجيتالي كه از اواسط قرن گذشته آغاز شده است. از ويژگي‌هاي بارز اين دوره جديد انقلاب صنعتي، يكپارچه شدن و ادغام مجموعه‌اي از فناوري‌ها است كه مرز‌هاي ميان حوزه‌هاي فيزيكي، ديجيتالي و بيولوژيكي را محو كرده است.

پيش به سوي چهارمين انقلاب صنعتي

انقلاب

سال

ويژگي‌ها

4th-industrial-revolution

1

1784

تجهيزات توليد مكانيكي، آب، بخار

4th-industrial-revolution

2

1870

توليد انبوه، الكتريسيته، تقسيم كار

4th-industrial-revolution

3

1969

توليد اتوماتيك، IT، الكترونيك

4th-industrial-revolution

4

؟

سيستم‌هاي سايبري-فيزيكي

 

در اصل، تغيير و تحولات فعلي نه تنها تداوم انقلاب صنعتي سوم است، بلكه به ايجاد چهارمين انقلاب صنعتي نيز منجر خواهد شد. سرعت فعلي دستيابي به دستاوردهاي جديد به حدي است كه تا به حال، سابقه نداشته است. زمانيكه انقلاب صنعتي چهارم با شرايط انقلاب صنعتي قبلي مقايسه مي‌شود، مشخص مي‌شود كه روند تغيير و تحولات به جاي آنكه خطي باشد، به صورت انفجاري است. همچنين، بر اكثر صنايع ديگر در تمام كشورها تأثيرگذار بوده است.

امروزه، امكانات در دسترس ميلياردها نفر كه از طريق تجهيزات موبايل به اينترنت متصل هستند و ظرفيت بي‌‌سابقه ذخير و دسترسي به اطلاعات، نامحدود است و اين امكانات از طريق دستاوردهاي جديد فناوري در حوزه‌هاي مختلف تا چندبرابر افزايش مي‌يابد؛ اين حوزه‌ها عبارتند از هوش مصنوعي، روباتيك، اينترنت اشياء، وسايل نقليه خودكاز، پرينتر سه‌بُعدي، نانوتكنولوژي، بيوتكنولوژي، ذخيره انرژي و محاسبات كوانتومي.

فرصت‌ها و چالش‌ها

انقلاب صنعتي چهارم نيز همانند انقلاب‌هاي صنعتي قبلي، اين پتانسيل را دارد كه به افزايش حقوق در سطح جهاني و كيفيت زندگي افراد در اقصي نقاط جهان منجر شود. تا به حال، كساني بيشترين منفعت را كسب كرده‌اند كه به خدمات ديجيتالي دسترسي داشته و توانايي پرداخت هزينه آن را داشته‌اند؛ در اصل، فناوري جديد به ارايه خدمات و محصولات جديد و افزايش بهره‌وري و ارتقاء كيفيت زندگي افراد منجر شده است. امروزه، سفارش كالاها، رزرو كردن بليط هواپيما، پرداخت هزينه، گوش دادن به موسيقي، يا تماشاي فيلم را مي‌توان از راه دور و به صورت ديجيتالي انجام داد. در آينده، نوآوري تكنولوژيكي به ارتقاء بخش عرضه از لحاظ بهره‌وري و بازدهي نيز منجر خواهد شد؛ هزينه‌هاي حمل‌ونقل و ارتباطات كاهش خواهد يافت؛ زنجيره توليد جهاني كارامدتر خواهد شد و هزينه كسب‌وكار كاهش خواهد يافت كه همگي اينها به ايجاد بازارهاي جديد و رشد اقتصادي كمك خواهد كرد.

البته از سوي ديگر، اين تغيير و تحولات، چالش‌هايي را نيز در پي دارد و ممكن است باعث افزايش بي‌كيفيتي، به خصوص به دليل اختلال در بخش نيروي كار شود. از آنجاكه پروسه اتوماسيون جايگزين نيروي كار انساني خواهد شد، ممكن است شكاف ميان بازدهي سرمايه و سودآوري براي نيروي كار افزايش يابد. البته از طرف ديگر نيز اين جايگزيني فناوري به جاي نيروي كار مي‌تواند به افزايش مشاغل ايمن و باارزش منجر شود.

بنابراين، فناوري يكي از دلايل اصلي ركود يا كاهش درآمد است؛ نياز به نيروي كار با مهارت بالا افزايش يافته و از سوي ديگر نياز به نيروي كار با سواد و مهارت كمتر كاهش يافته است. احتمالا به همين دليل است كه بسياري از كارگران در حال حاضر در مورد آينده مالي و حقوقي خود و فرزندانشان نگران هستند و قشر متوسط جامعه روز به روز احساس نارضايتي و بي‌عدالتي بيشتري را تجربه مي‌كند.

تأثير بر كسب‌وكار

شواهدي واضح وجود دارد مبني بر اينكه فناوري‌هاي جديد در انقلاب صنعتي چهارم، تأثيري بسزا بر كسب‌وكارها دارند.

از جنبه عرضه، بسياري از صنايع شاهد معرفي فناوري‌هاي جديد هستند كه روش‌هايي كاملا جديد را براي پاسخگويي به نيازهاي فعلي ايجاد مي‌كنند و زنجيره‌هاي ارزش فعلي را مختل مي‌كند. همچنين، چالش‌هايي از سوي رقباي نوآور و سريع‌العمل ايجاد مي‌شود كه اين رقبا به دليل دسترسي به پلتفرم‌هاي ديجيتالي جهاني براي تحقيق، توسعه، بازاريابي، فروش و توزيع و متعاقبا ارتقاء كيفيت، سرعت يا قيمت مي‌توانند حتي اپراتورهاي غالب تثبيت‌شده را نيز بسيار سريعتر هميشه بركنار كنند.

تغييرات مهم از جنبه تقاضا نيز رخ مي‌دهد چراكه شفافيت، مشاركت مشتريان و الگوهاي جديد در رفتار مشتري، شركت‌ها را مجبور مي‌سازد تا روش‌هاي طراحي بازار و عرضه محصولات و خدمات خود را شرايط جديد تطبيق دهند.

يكي از روندهاي كليدي، توسعه پلتفرم‌هاي مبتني بر فناوري است كه تركيبي از هر دوبخش عرضه و تقاضا است و ساختارهاي فعلي صنعت را مختل مي‌كند؛ از آنجمله، ساختارهايي است كه در حال حاضر در اقتصاد «مشاركتي» يا «مبتني بر تقاضا» ديده مي‌شود. اين پلتفرم‌هاي فناوري كه براي استفاده توسط گوشي‌هاي هوشمند طراحي شده است، باعث گردهم آمدن افراد، دارايي‌ها و داده‌ها مي‌شود و بنابراين، به ايجاد روش‌هاي كاملا جديد مصرف كالاها و خدمات منجر مي‌شود. همچنين، اين پلتفرم‌ها به كاهش موانع موجود براي شركت‌ها و اشخاص براي درآمدزايي مي‌شود.

در مجموع، چهارمين انقلاب صنعتي، چهار تأثير بر كسب‌وكار دارد: انتظارات مشتريان، ارتقاء توليد، نوآوري مشاركتي و ساختارهاي سازماني. مشتريان (چه مشتريان خانگي و چه مشتريان شركتي) در مركز تحولات اقتصادي قرار دارند. امروزه، ارزش خدمات و محصولات فيزيكي از طريق قابليت‌هاي ديجيتالي افزايش مي‌يابد.

در مجموع، تغيير و انتقال از سوي ديجيتالي‌سازي (انقلاب صنعتي سوم) به سوي نوآوري مبتني بر ادغام فناوري‌ها، شركت‌ها را ملزم مي‌سازد تا در روش انجام كسب‌وكار خود بازنگري كنند.

تأثير بر دولت

با يكپارچه شدن حوزه‌هاي فيزيكي، ديجيتالي و بيولوژيكي، فناوري‌هاي جديد به شهروندان امكان مي‌دهد تا مشاركت خود در دولت‌ها را افزايش دهند و ديدگاه‌هاي خود را مطرح كنند. همزمان، دولت‌ها نيز با بهره‌گيري از نيروهاي تكنولوژيكي جديد، كنترل خود بر مردم را با استفاده از سيستم‌هاي نظارتي فراگير افزايش مي‌دهند و بر زيرساخت‌هاي ديجيتالي كنترل دارند. در مجموع، دولت‌ها مجبور خواهند شد تا رويكردهاي فعلي خود را در مورد سياست‌گذاري و مشاركت عمومي تغيير دهند، چراكه نقش كليدي آنها در تعيين سياست كمرنگ‌تر از قبل شده است و دليل آن، وجود رقباي جديد و تمركززدايي قدرت است كه از طريق فناوري‌هاي جديد ممكن شده است.

در مجموع، توانايي دولت‌ها براي تطبيق دادن خود با شرايط جديد، بقاء آنها را تضمين خواهد كرد. اين امر به خصوص در مورد حوزه مقررات مصداق دارد. سيستم‌هاي فعلي سياست‌گذاري و تصميم‌گيري متناسب با انقلاب صنعتي دوم شكل گرفته است؛ يعني زمانيكه تصميم‌گيران فرصت كافي براي مطالعه در مورد يك مشكل خاص و تعيين راه‌حل مناسب داشتند. اما چنين رويكردي در حال حاضر كارساز نمي‌باشد. با توجه به سرعت بالاي تغيير و تحولات در انقلاب صنعتي چهارم و تأثيرات گسترده آن، قانون‌گذاران و رگولاتورها با چالش‌هايي غيرمنتظره مواجه هستند كه قادر به مواجه با آن نيستند.

بنابراين، رگولاتورها بايد به طور مداوم خود را با شرايط رو به تغيير وفق دهند. بدين منظور، دولت‌ها و سازمان‌هاي رگولاتوري بايد با نهادهاي مدني و كسب‌وكارهاي مختلف در ارتباط نزديك باشند.

تأثير بر مردم

از ساير تأثيرات انقلاب صنعتي چهارم اين است كه نه تنها رفتار افراد بلكه هويت آنها را نيز تغيير خواهد داد همانند مفهوم حريم خصوصي، مفاهيم مربوط به مالكيت، الگوهاي مصرف، زمان صرف‌شده براي كاركردن و تفريح، نحوه توسعه مشاغل، ترويج مهارت‌ها، ملاقات با ساير افراد و ايجاد و توسعه روابط.

يكي از مهمترين چالش‌هايي كه فناوري‌هاي اطلاعات جديد براي افراد در پي دارد، مقوله حريم خصوصي است. قابليت رديابي و به اشتراك گذاشتن اطلاعات شخصي، بخشي از فناوري‌هاي ارتباطي جديد است. همچنين، تغيير و تحولاتي كه در زمينه بيوتكنولوژي و هوش مصنوعي رخ داده است كه تعريف مجدد ماهيت انساني منجر شده است، انسان‌ها را وادار كرده است تا تعريف خود از مفاهيم اخلاقي و قومي را تغيير دهند.

ساخت آينده

نه فناوري و نه چالش‌هايي كه اين فناوري‌هاي جديد در پي دارند، نيروهايي نيستند كه نتوانيم بر آنها كنترل داشته باشيم. تمام افراد مسئول هدايت صحيح روند توسعه آن هستند از طريق تصميماتي كه به عنوان شهروند، مشتري، يا سرمايه‌گذار اتخاذ مي‌كنند. بنابراين، بايد از فرصت‌ها و قدرتي كه براي شكل‌دهي انقلاب صنعتي چهارم در اختيار داريم استفاده كنيم و آن را به سمت آينده‌اي متناسب با اهداف و ارزش‌هاي خود سوق دهيم.

براي دستيابي به اين هدف، بايد به يك اجماع‌نظر در مورد چگونگي تأثير فناوري بر زندگي افراد و تغيير ساختار حوزه‌هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و انساني دست يابيم. البته امروزه، تصميم‌گيران غالبا از سيستم‌ها و طرزتفكرهاي قديمي استفاده مي‌كنند و به حدي گرفتار بحران‌هاي متعددي هستند كه نياز به توجه و تمركز آنها دارد كه زماني براي تفكر استراتژيك در مورد تأثير فناوري‌ها و نوآوري‌هاي جديد در شكل‌دهي آينده ندارند.

در آخر، بايد به اين نكته اشاره كرد كه همه‌چيز در مورد فناوري‌هاي جديد، به افراد و ارزش‌ها بستگي دارد. ما بايد آينده‌اي را بسازيم كه متناسب براي تمام افراد باشد و به توانمندتر كردن آنها كمك كند. در بدبينانه‌ترين حالت، ممكن است انقلاب صنعتي چهارم به رباتيك كردن بشريت منجر شود و انسان‌ها را از قلب و روح محروم سازد. اما اگر اين تحولات جديد را به عنوان مكملي براي قابليت‌هاي مثبت انساني – خلاقيت، همدلي، رفاقت – در نظر بگيريم، مي‌تواند بشريت را به يك فهم جمعي و آگاهي اخلاقي جديد ارتقاء دهد. بنابراين، لازم است تا تمام ما براي محقق شدن شرايط دوم تلاش كنيم.

منبع: https://agenda.weforum.org


منبع :https://agenda.weforum.org

تاریخ درج:1394/09/29

بازگشت

فرم ارسال نظر

* نام و نام خانوادگی:
* پست الکترونیک:
* نظر:
 

نظرات کاربران

رکوردی جهت نمایش وجود ندارد.